Brexit'in 1 Ocak 2021'de yürürlüğe girmesinden bu yana TR-UK ticaret hattındaki gümrük süreçleri köklü bir değişim geçirdi. Bu rehber; ATTB üyelerimizin günlük operasyonlarda ihtiyaç duyacağı tüm pratik bilgileri içerir.
1. EORI Numarası Nedir?
Economic Operators Registration and Identification (EORI), AB ve UK ile ticaret yapan tüm işletmeler için zorunlu bir kimlik numarasıdır. Brexit sonrası ayrı UK EORI ve EU EORI numaraları gerekir.
- UK EORI başvurusu HMRC üzerinden online, ücretsiz, 3 iş günü.
- EU EORI başvurusu üye devlet gümrük otoritelerinde, ücretsiz, 5-10 iş günü.
2. CN (Combined Nomenclature) Kodları
Tüm ürünler 8 haneli CN koduyla tanımlanmalıdır. Yanlış kod; ürün gümrükte bekletilmesi, ek vergi, hatta el konulmaya yol açabilir. CN kodu için resmî kaynaklar:
- UK Trade Tariff Tool (gov.uk/trade-tariff)
- EU TARIC database (taric.europa.eu)
3. MRN (Movement Reference Number) Takibi
Her gümrük beyannamesi 18 haneli MRN ile takip edilir. MRN; sevkiyatın hangi aşamada olduğunu gösterir: (a) beyanname kabul, (b) gümrük muayene seçimi, (c) onay, (d) çıkış. Üyelerimiz için MRN takip portali hizmete girecek (Q3 2026).
4. EUR.1 ve Menşei Belgesi
UK-Türkiye Free Trade Agreement (FTA) kapsamında EUR.1 belgesi ile sıfır gümrük tarifesi alınabilir — ancak ürünün menşei tam olarak Türkiye olmalıdır (üçüncü ülkeden hammadde içerme oranı sınırlıdır). EUR.1 belgesi ihracatçı birlik tarafından düzenlenir, ortalama maliyet 50-100 TL.
5. Kuzey İrlanda Protokolü
Northern Ireland (NI), AB Tek Pazarına bağlı olduğu için TR-NI ticaretinde iki gümrük süreci birden geçerlidir: önce UK gümrük, sonra AB gümrük. Bu nedenle NI'ya doğrudan ihracat yerine UK üzerinden geçiş önerilir.
6. KDV (VAT) İşleyişi
Brexit sonrası UK'ye gönderilen ürünlerde VAT-free export uygulanır (sıfır oranlı). UK'de tüketim sırasında alıcı %20 VAT öder. UK içinde Limited şirketiniz varsa, VAT registration eşik £85.000 — altındaki cirolar için kayıt zorunlu değildir ama gönüllü kayıt avantaj sağlar.
7. Sevkiyat Belgeleri Listesi
Her sevkiyat için hazır olması gereken belgeler:
- Commercial Invoice (3 kopya)
- Packing List (1 kopya)
- Bill of Lading / CMR / Air Waybill
- EUR.1 Movement Certificate (FTA için)
- Certificate of Origin (genel)
- Insurance Certificate
- Inspection Certificate (varsa)
- Health/Veterinary Certificate (gıda/canlı hayvan)
8. Yaygın Hata: Eksik HS Kodu
En sık karşılaştığımız hata; CN kodunun eksik (sadece 4-6 haneli) yazılmasıdır. UK Border Force; eksik kodlu sevkiyatı geri çevirir veya bekletir. Ortalama gecikme: 3-7 iş günü; hasarlı/bozulan ürünlerde tam kayıp.
9. AEO (Authorised Economic Operator) Statüsü
Düzenli ihracatçılar için AEO statüsü; gümrük muayene oranını %1'in altına düşürür, hızlandırılmış geçiş sağlar. AEO başvurusu 6-12 ay sürer; ATTB Eğitim Merkezi'nden başvuru rehberi temin edilebilir.
10. ATTB Üyelik Avantajı
ATTB Standart üyeliği ve üzeri; üyelerimize üye gümrük müşaviri ile özel iletişim hattı, ortalama %75 sevkiyat hata azaltma, indirimli EUR.1 belge süreci ve ücretsiz HS kod sorgulama servisi sağlar.
İndirilebilir Kaynaklar
- HS Kod Hızlı Bakış Tablosu (PDF, üyeler için)
- EUR.1 Başvuru Şablonu (Word)
- Sevkiyat Checklist (PDF)
- NI Protokolü Örnek Akış (PDF)
Bu rehber 2026 için hazırlanmıştır. Mevzuat değişikliklerini takip etmek için ATTB News bültenine abone olun.
